پیری و کهنسالی، فردایی برای همه

به مناسبت روز سالمند 

"و خدای تو حکم فرموده که جز او را نپرستید و بر پدر و مادر نیکویی کنید، اگر یکی از آنان یا هر دو به سنین کهولت و سالخوردگی رسیدند، زینهار کلمه ای که رنجیده خاطر شوند، نگویید و کمترین آزار به آنان نرسانید و با آنها با اکرام و احترام سخن بگوئید. " سوره اسرا آیه ٢۳

موهای سفیدشان را که می بینی، دلت از غم پر می شود. می دانی که زمان خواهد گذشت و تو نیز روزی، سفیدی موها را تجربه می کنی و دست هایت چروک و سوی چشمانت به ضعف می گراید. پشت تو نیز روزی خمیده می شود. دست هایت می لرزد و زیبایی چشم گیرت زیر موج چروک های صورتت جمع می شود. تو هم روزی مادربزرگ و پدربزرگ می شوی. چشم به در می دوزی که شاید کسی بیاید و تمام لحظات تنهایی ات را پر کند. مادر بزرگ ها و پدربزرگ های تنها را دیده ای؟ دیده ای که چطور تنهایی شان را بین عکس های سال های قبل تقسیم می کنند؟ ساعت ها می نشینند و با تنها عکسی که از عزیزی به یادگار دارند حرف می زنند و ظرف احساسشان را آرام خالی می کنند. وقتی که حرف هایشان تمام می شود اندوهی بزرگ در دل هایشان لانه می کند و اشک آهسته بر روی صورتشان جاری می شود. بیایید نگذاریم پدربزرگ ها و مادربزرگ ها، اشک تنهایی بریزند.

موی سپید تو، کتاب پربهای تجربه هاست و سینه ات مالامال از آلام زندگی. تو از غصّه ها، قصّه های بسیار شنیده ای. تو گنج رنج های روزگاری و تقویم نانوشته عبرت ها. گفته های تو روشنی بخش راه زیستنمان و چشمان کم سوی تو، ستاره های شبستانِ زندگی ماست. دست های پینه بسته ات جغرافیای دردهای زمین است و چین های پیشانی ات تاریخ مرارت های روزگار.پشت تو را انبوه تجربه ها خمیده است و پای تو از سنگینی عبرت ها می لغزد. تو معلّم خانواده و الگوی جامعه ای. ما بر قامت به رکوع رفته تو سجده احترام می گزاریم و بر دستان پینه بسته ات، بوسه مهر می زنیم و در کلاس آموزه های زندگی تو، زانوی ادب، بغل می گیریم و خود را وامدار مهر و محبت و صفای تو می دانیم.

یکم اکتبر به عنوان روز جهانی سالمندان نامگذاری شده است، توجه به این دوره که انسان با قدم هایی آرام و آهسته، با کوله باری از تلاش و تجربه به آن گام می گذارد از اهمیت فراوانی برخوردار است.انسان به عنوان موجودی اجتماعی و دارای اندیشه از تولد تا مرگ، دوره های زندگی مختلفی را پشت سر می گذارد. سازمان ملل متحد، کشورها را به سه ساختار جمعیتی جوان، بزرگسال و سالمند تقسیم بندی کرده است. افراد 65ساله و بالاتر گروه جمعیتی سالمند را تشکیل می دهند. لزوم توجه به هر یک از دوره های زندگی انسان به ویژه دوره ی سالمندی که با محدودیت هایی روبرو است از اولویت های برنامه ی توسعه ی کشورها محسوب می شود.سالمندی به عنوان مرحله یی از زندگی انسان و سالمند کسی است که نیروی جسمانی او به تدریج کاهش یافته و به همین دلیل برای گذران زندگی به کمک نیازمند است.دوره ی سالمندی، موضوعی مهم در جهان امروز به شمار می رود. کاهش میزان باروری و بالا رفتن امید به زندگی به دلیل پیشرفت بهداشت و علم پزشکی از عامل هایی است که به افزایش جمعیت سالمند جهان منجر شده و این روند همچنان ادامه دارد.شعار روز جهانی سالمندان در سال 2014 میلادی «کسی را فراموش نکنیم، پیری و کهنسالی فردایی برای همه» انتخاب شده است تا به همگان گوشزد کند که این قشر از جامعه توجه و نگاه ویژه ای را نیاز دارند.

هفته ی ملی سالمندان در ایران از پنجم تا یازدهم مهر ادامه دارد. هر یک از روزهای هفته ی ملی سالمندان به این نام ها مزین شده است؛ پنجم مهر: سالمندان و سبک زندگی سالم، ششم مهر: سالمندان و سازمان های مردم نهاد، هفتم مهر: سالمندان و حمایت های اجتماعی قانونی، هشتم مهر: سالمندان و ارتقای سلامت، نهم مهر: سالمندان و شهرهای دوستدار سالمند، دهم مهر: سالمندان و کرامت اجتماعی و یازدهم مهر: سالمندان و خانواده.فرهنگ و آموزش به عنوان 2 عامل اثرگذار در بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی به این بخش مهم از جامعه کمک شایانی می کند. اقدام های فرهنگی و تبلیغی برای تبیین شان و منزلت جایگاه سالمندان، تلاش برای حل مشکلات اقتصادی این گروه و حفظ جایگاه آنها و... از مهم ترین برنامه هایی است که می توان به آن اشاره کرد.

بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سالمندان در یک جامعه از هدف ها و اولویت های برنامه ی توسعه در یک کشور به شمار می رود. اگر گروه سالمند از رفاه مناسبی بهره مند باشند، آن جامعه در این بخش، موفق عمل کرده است.سازمان های حمایتی مانند سازمان تامین اجتماعی و سازمان های خصوصی که حلقه ی گمشده ی کشورهای در حال توسعه هستند، می توانند نقش تاثیرگذاری را در حمایت از سالمندان ایفا کنند.سالمندان انسانهایی هستند که غبار خستگی زمان را با خود به این مرحله از زندگی آورده اند. آنها نیاز به آرامش دارند تا این دوره را با آسودگی بگذرانند.برخی از سالمندان که از نظر مالی حمایت نمی شوند، در زیر تازیانه فقر و نداری جان می دهند. ما بارها، نظاره گر زندگی طاقت فرسای این سالمندان تهی دست بوده ایم. بر مسئولان فرهنگی و اقتصادی کشور است که با برنامه هایی مناسب، اسباب سلامت تن و راحتی روان آنان را فراهم آورند. و بر قلب های مهربان است که بذر عاطفه و احساس را در دل های پیر آنان بکارند و شادی را مهمان دل های آفتابی شان کنند.

سالمندان در فرهنگ اسلامی
قرآن کریم، مراحل سه‌گانه حیات انسان را این گونه بیان فرموده است: «این خدای بزرگ است که، شما را از نطفه ضعیف آفرید و در شرایط ضعف و ناتوانی پرورش داد. بعد دوران قدرت و جوانی به شما بخشید و سپس روزگار ضعف و پیری را برای شما مقرر داشت.» بنابراین، دوران سالمندی، مانند دوران کودکی و جوانی، یک سیر طبیعی جهان خلقت انسان و در واقع، مرحله پندپذیری، عبرت آموزی و به‌کارگیری تجارب دوران‌های گذشته است. در فرهنگ زندگی ساز اسلام،بر تکریم پیران تأکید بسیار شده است. وقتی دفتر سخنان امامان معصوم را ورق می زنیم در این باره اشارات گویای بسیار می یابیم. امام صادق علیه السلام می فرمایند: «پیران خویش را تکریم و با خویشان خود، رفت وآمد کنید». و در جای دیگری فرموده اند: «از ما نیست کسی که به سالمندان احترام نگزارد و بر کودکان شفقت نورزد». پیامبر عظیم الشان اسلام نیز، باب دیگری از اخلاق اسلامی را به روی ما گشوده، می فرمایند: «احترام و تعظیم پیران امّت من، تکریم و تعظیم من است».

در فرهنگ اسلامی، خانواده، کانون خوش بختی، آرامش، غم زدایی و تغذیه عاطفی انسان هاست. سالمندان، ستون های استوار خانواده ها هستند و پایدار ماندن و آفت زدایی از خانواده وابسته به پاس داشتن حقوق و حرمت آنان است. از این رو باید در کانون خانواده، با صمیمانه ترین دل جویی ها، اندوه های طاقت سوز آنان را زدود و بر زخم هایشان مرهمی از محبّت و نوازش نهاد، باید به آنان خدمت و محبّت کرد و در برابرشان دست اطاعت بر سینه نهاد و به تکریم، بر دست هایشان بوسه زد. باید حرمت آنان را متواضعانه پاس داشت و چونان مادری مهرورز، سبدسبد بر دامنشان گل افشاند تا گل لبخند مهمان همیشگی لب های مهربانشان باشد و در سایه سار آرامش بخش خانواده، تمام رنج ها و ناکامی های بیرونی خود را بدرود گویند.در معارف اسلامی و آموزه های دینی، بر مقام بلند سال خوردگان تأکید بسیار شده و از اندیشه پربها و تدبیر پیرانه آنان به نیکی یاد شده است و آن را بر قدرتمندی جوانان برتری داده اند. حضرت علی علیه السلام در سخن زیبایی می فرمایند: «اندیشه پیر در نزد من از تلاش جوان خوش آیندتر است». باید در تکریم پیران و تعظیم سالمندان ـ آن گونه که فرهنگ زندگی ساز و خوش بختی آفرین اسلام گفته است ـ کوشید و نگذاشت که پیوندهای عاطفی و معنوی میان خانواده ها، از هم گسسته شود و موریانه های غفلت، بنیاد زندگی مان را از هم فرو پاشند. باید با احیای فرهنگ اسلامی و ایرانی، نسلمان را از آزمودن جهنّم فرهنگ غرب باز داریم و اگر چنین نکنیم، زندگی مان چونان برخی مردم فرنگ رو به بحران و تاریکی خواهد رفت. غالب غربی ها، حرمت پیران خویش را پاس نداشته و آنان را در غروب زندگی شان و در غربت پیری با غم ها تنها می گذارند. برای این که در این منجلاب تباهی غرق نگردیم باید پاسدار راستین ارزش های اسلامی و ایرانی باشیم و رهنمودهای انسانی اولیای الهی را سرمشق خود قرار دهیم.

جای نگهداری سالمندان در آسایشگاه ها و سرای سالمندان نیست بلکه آنها باید در کنار فرزندان خود و خانواده روزگار بگذرانند. امیدواریم با سیاست گذاری های مناسب فرهنگی و اجتماعی بتوانیم سالمندان را در هر چه بهتر گذراندن این مرحله از زندگیشان یاری کنیم و در کنار آنها و از وجودشان لذت ببریم.دین اسلام همواره به سالمندان و بزرگان خانواده نگاه ویژه ای دارد و از آنها به نیکی یاد می کند.چنانچه خداوند در قرآن کریم در سوره اسراء آیه 23 می فرماید: هرگاه یکی از آن 2 (پدر و مادر) یا هر 2 نزد تو به سن پیری و سالمندی رسیدند، به آنان اف مگو، آنان را طرد مکن و به آنان سخن کریمانه بگو و بال فروتنی را از روی رحمت و شفقت برای آنان بگستر، و بگو: پروردگارا! همان گونه که مرا در خردسالی ام تربیت کردند، تو نیز بر آنان رحمت آور.پیامبر اکرم(ص) درباره اهمیت حضور سالمندان فرمودند: پیران مایه خیر و برکت زندگی بوده و وجودشان در میان جمع و خانواده همچون پیامبری در میان امت است.تنها آرزوی یک باغبان پیر و خسته این است که در سایه درختانی که کاشته است بنشیند و باقی ایام را بگذارند. و چه پر ملال است این که دیگران از شاخه های درخت بهره ببرند و باغبان پیر و فرتوت، که سرسبزی و طراوت باغ، مرهونِ دستان چروکیده و مهربان اوست، فراموش شود. باید درختان شاداب، با دیدن باغبان خسته، شاخسار زیبایی، مهرورزی و فروتنی خود را پایین آورند تا او نیز بتواند از ثمره آن بهره ببرد. بیایید باغبان خسته و سالخورده باغ زندگی خود را قدر بدانیم و او را به سایه شاخسار عاطفه و مهربانی خویش فرا خوانیم.

خانه خلوت و خاموش سالمندان، آکنده از نگاه های کم فروغی است که همواره به در دوخته شده، آمدن عزیزان و نور چشمان خود را انتظار می کشد. این کمترین خواسته پدر و مادری است که در زمستان عمر، تنها و ساکت، گذر زمان را تماشا می کنند. سالمندانی که با یک دیدار کوتاه صمیمانه، اشک شوق درنگاهشان می درخشد و خرسند می شوند. آری! تنهای تنها، در حسرت یک دیدار از جگر گوشه های خود، بر روی تخت خانه سالمندان، روزها به انتظار می نشینند پس بیایید قبل از آن که خداوند این نعمت های بزرگ خود را از ما باز پس بگیرد، قدر آن ها را بدانیم و دیدار صمیمانه خودمان را از آنان دریغ نداریم؛ چرا که این کم ترین خدمتی است که می توانیم در برابر یک عمر عاطفه آن ها به جا آوریم. بیایید امروز با دسته گل های خوشبوی عاطفه به دیدارشان رویم و شادمانی آن ها را تماشا کنیم.سالمندان، گنجینه‌هایی گران‌بها از تجربه‌های بسیار و اندوخته‌های گران‌بارند. این تجربه و اندوخته سالمندان، می‌تواند راهنما و راه‌گشای جوانان و کسانی باشد که هنوز در سراشیبی مشکلات زندگی، تجربه‌ای نیندوخته و اندوخته‌ای ندارند. چه بسا با مشورت و راهنمایی یک سالمند توانا و مهربان، می‌توان از بسیاری از ضررها در خانواده و حتی جامعه جلوگیری کرد. از این رو، قشر سالمند جامعه، برای جوانان و حتی میان‌سالان، بهترین هادی و راهنما هستند و شایسته است بر توانمندی‌هایشان ارج نهاد و از تجربیاتشان، چراغی فرا روی راه آینده برگزید.

ای سالمند، موهای سپید و کمر خمیده‌ات، حکایت از پیری وجودت دارد، ولی دلت زنده است و امیدوار از پیمودن موفقیت‌آمیز راه‌های پرپیچ و خم زندگی، از داشتن فرزندانی با آینده درخشان، از این که می‌توانی با اندوخته‌های ارزشمندت، جویندگان راه را از افتادن در بیراهه‌ها، نجات بخشی، و دلت شاداب است و خوشحال، از این که امیدبخش جوانان در زندگی هستی و مایه پشت گرمی و آرامش خاطر آنان.  پیامبر اسلام (ص)پیرمرد را در میان خانواده‌اش، هم‌چون پیامبر (ص) در میان امت می‌داند. ما پیروان شرع و اخلاق، به بهره‌گیری از افکار پخته آنان که هم‌چون گنجینه‌های ارزش‌مندی برای خانواده هستند، دعوت شده‌ایم. باید با مهروزی تلاش کنیم تا ذره‌ای از محبت‌های وسیع آنان را در سن کهن‌سالی که احتیاج به عاطفه و مهربانی بیشتر را از جانب ما دارند جبران کنیم. امروز نهم مهرماه تلنگری است، تا از درون صدایی نهیب به وجدان‌هایمان زنیم و با یک شاخه گل به پای پدران و مادران و پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایمان بیفتیم و با بوسه بر دستان‌شان بگوییم که به یادشان هستیم.

درمان‌های خانگی برای رفع گرفتگی عضلات پا

کرامپ یا گرفتگی عضلانی به گرفتگی ناگهانی و انقباض غیرارادی یک یا چند عضله در نواحی ران و ساق پا اطلاق می‌شود که معمولا هنگام شب اتفاق می‌افتد. از علائم اصلی کرامپ، درد شدید و ناگهانی همراه با احساس ادم (ورم) انباشته در زیر پوست ناحیه است،افراد بالای 65 سال، زنان باردار، ورزشکاران و افرادی که دچار کم‌آبی در هوای بسیار گرم می‌شوند، بیشتر در معرض گرفتگی عضلانی ناحیه پا قرار می‌گیرند. همچنین این عارضه با پرکاری تیروئید و دیابت ارتباط دارد که در صورت وقوع مکرر گرفتگی عضلات، ایجاد تورم، قرمزی و تغییرات پوستی، ضعف عضلانی و بهبود نیافتن خودبه‌خودی، مراجعه به پزشک ضروری خواهد بود.اگرچه علت مشخصی برای کرامپ عضلانی ذکر نشده، ولی از علت‌های شایع آن می‌توان به بی‌آبی اشاره کرد.کشیدگی عضلانی و حفظ یک وضعیت برای مدت زمان طولانی و کاهش جریان خون کافی به عضله، فشار روی عصب و کمبود مواد معدنی بدن می‌تواند از دیگر دلایل بروز کرامپ عضلانی باشد.
 
تصلب شرائین نیز با خطر گرفتگی عضلات پا همراه است،‌باریک شدن رگ‌هایی که خون را به پاها می‌رساند،‌ می‌تواند گرفتگی عضلات به وجود آورد. همچنین فشردگی اعصاب در ستون فقرات بر اثر تنگی کانال نخاعی می‌تواند موجب گرفتگی و درد پاها شود که معمولا این درد وقتی به مدت طولانی راه می‌روید،بدتر می‌شود.کاهش املاح یا مواد معدنی بدن چون پتاسیم، کلسیم یا منیزیم در بدن می‌تواند باعث گرفتگی عضلات شود. توجه داشته باشید، مصرف داروهای ادرارآور ممکن است باعث از دست دادن این املاح شود.
 
راهکارهای درمانی گرفتگی عضلات پا:

در وهله اول باید آب زیادی در شبانه‌روز مصرف شود. قدم بعدی در درمان کرامپ، استفاده از داروهای شل‌کننده عضلات است که از سوی پزشک تجویز می‌شود. همچنین مصرف ویتامین ب ـ کمپلکس، منیزیم و استفاده از مغزهای خوراکی توصیه می‌شود.از دیگر درمان‌های مهم کرامپ عضلانی، فیزیوتراپی و استفاده از ماساژ و اعمال کشش به عضلاتی است که دچار این مشکل هستند. همچنین استفاده از گرما در ناحیه دچار گرفتگی عضلانی یا استفاده از گرما و سرما به صورت متناوب می‌تواند به کاهش درد فرد مبتلا کمک کند. به‌علاوه باید دقت داشت،‌ برای جلوگیری از ایجاد دوباره کرامپ عضلانی از بروز کم‌آبی در طول شبانه‌روز جلوگیری شود و همچنین تکنیک‌های استرچینگ (تمرین‌های کششی) عضلات را در طول روز اجرا کرد.این عارضه در دوران بارداری بسیار شایع است،لذا بر مصرف مکمل‌های غذایی برای رفع کمبود ناشی از ویتامین B، کلسیم و منیزیم طی دوران بارداری توصیه می‌شود.

نیم ‌نگاهی به علم پزشکی از منظر اسلام

روز پزشک 

اول شهریور به عنوان بزرگداشت ابوعلی سینا، طبیب و دانشمند شهیر ایرانی و روز  پزشک نامگذاری شده است. بهترین تعریفی که برای دانش طب می‌توان ارائه نمود، تعریف جامع و مانعی است که ابن‌سینا در کتاب «قانون در طب» ذکر کرده است:«إنَّ الطِّبَّ عِلْمٌ یَتَعَرَّفُ‏ مِنْهُ أَحْوَالُ بَدَنِ الإنْسَانِ مِنْ جِهَةِ مَا یَصِحُّ وَ یَزُولُ عَنِ الصِّحَّةِ، لِیَحْفَظَ الصِّحَّةَ حَاصِلَةً، وَ یَسْتَرِدَّهَا زَائِلَة»؛ «طب، دانشى است که از آن، حالات بدن انسان از لحاظ تندرستى و نبود آن، شناخته مى‌شود و هدف از آن، حفظ تندرستى موجود و تلاش براى بازگرداندن سلامتی است، هنگامى که سلامتی از دست مى‌رود ».

بنا بر این تعریف، غایتی که برای دانش پزشکی ارائه شده، عبارت است از، حفظ تندرستی و اعاده آن در صورت بیماری؛ لذا قیودی که به دنبال واژه طب از سوی اشخاص و محافل مختلف مطرح می‌باشد، صرفا مبین مکتب و شیوه اتخاذ شده برای رسیدن به این هدف مشترک می‌باشد. طب، یک تعریف بیشتر ندارد وآن بین همه مکاتب طبی مشترک است. گروهی بر این باورند چون اسلام همه چیز دارد و یک دین کامل است، پس باید طب را نیز به‌عنوان یک علم دارا باشد و طب اسلامی برترین طب است و وجود روایات بی‌شمار طبی را گواه درستی این نظر می‌دانند. گروه دیگر می‌گویند: طب، علمی تجربی است و دین در حوزه علوم تجربی هیچ تعهدی ندارد و فلسفه دین و بعثت انبیا و نزول کتب آسمانی برای هدایت بشر به توحید و معاد است و هر آنچه در این هدف قرار دارد، مورد توجه دین بوده است و الزاما کامل بودن دین به معنای دربرداشتن همه علوم تجربی و بشری نیست.

جا دارد که در تعیین درستی یکی از این دو نظر، دانشمندان بزرگ و صاحب‌نظران نام‌آشنا اظهار نظر کنند، اما آنچه در این مختصر به نظر ما می‌رسد این است، همان گونه که اعتدال در مزاج، در طب بهترین حالت مزاج شمرده شده، در افکار و رفتار نیز اعتدال، بسیار خوب به نظر می‌آید. شاید این دو نظر، هر دو، به اعتباری درست باشد؛ یعنی بگوییم: ما هم در اسلام، طب داریم و هم به یک معنا نداریم.برای توضیح مطلب به‌اجمال می‌گوییم: از کثرت روایات طبی و استفاده از بعضی آیات قرآن چنین استنباط می‌شود که گویا، دین و اولیای دین به سلامتی جسم انسان در کنار سلامتی روان او توجه و عنایت خاصی داشته‌اند؛ یعنی همان گونه که معروف است: عقل سالم، در بدن سالم است؛ لذا نمی‌شود دین از کنار آن به سادگی گذشته باشد و توجه و اشاراتی به حوزه سلامت نداشته باشد. طب و بهداشت چیزی است که ضرورت حیاتی برای انسان دارد؛ هم در بعد جسمانی و هم در بعد روحانی؛ چرا که انسان در صورتی می‌تواند به معارف الهی و انجام تکالیف خود موفق گردد که از بدن سالم برخوردار باشد؛ انسان بیمار نمی‌تواند به‌خوبی بیندیشد و تحقق فقه تکلیفی در صورت سلامت بدنی، امکان‌پذیر است؛ لذا در روایت منسوب به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌خوانیم که: «العلم علمان: علم الأدیان و علم الأبدان. »

اما نظریه دوم که می‌گوید: در دین چیزی به نام طب نداریم؛ آری اسلام، به‌عنوان یک دین، مکتب طبی خاصی را معرفی نکرده است و چنان‌که در بحث طب مزاجی خواهیم گفت، «طب روایی» در مبانی نظری، همان طب مزاجی است و تباین مبنایی با مکتب «طب مزاجی» ندارد- چنان‌که امام صادق (علیه السلام) به‌صراحت به طبیب هندی فرمود: « أُدَاوِی الْحَارَّ بِالْبَارِدِ وَ الْبَارِدَ بِالْحَارِّ وَ الرَّطْبَ بِالْیَابِسِ وَ الْیَابِسَ بِالرَّطْبِ وَ أَرُدُّ الْأَمْرَ کُلَّهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. وَ أَسْتَعْمِلُ مَا قَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ أَعْلَمُ أَنَّ الْمَعِدَةَ بَیْتُ الدَّاءِ وَ أَنَّ الْحِمْیَةَ هِیَ الدَّوَاءُ وَ أُعَوِّدُ الْبَدَنَ مَا اعْتَادَ »(گرمى را با دواى سرد و سردى را با داروى گرم و رطوبت را با خشکى و خشکى را با رطوبت درمان مى‏کنم و همه کار را بخداى عز و جل باز میگردانم و آنچه را که رسول خدا فرموده است بکار میبندم که فرمود: بدان که معده جایگاه درد است و بدن را از ‏آن چه که عادت کرده باز می‌دارم) که در واقع زیربنای مکتب طب مزاجی است- هرچند در ارائه مصادیق درمان، با طب مزاجی اختلاف دارد؛ یعنی اختلاف مصداقی. شاید منظور منکرین وجود طب در اسلام، این باشد که در اهداف اولیه و اصلی دین، مسئله طب و طبابت به‌عنوان یک منصب برای اولیای دین وجود ندارد؛ یعنی در اهداف اولیه دین چیزی به نام تأمین تندرستی انسان نیامده است و دین تعهدی برای آن ندارد.تعبیر طب اسلامی که شاید از زمان ترجمه «طب العرب» ادوارد براون، بر سر زبان‌ها افتاد، دو تفسیر درست می‌شود برای آن در نظر گرفت:

1. طب در تمدن اسلامی:

 طب اسلامی به معنای طب در تمدن اسلامی، سخن مناسبی است. طب، به این معنا، امری است که از شرق (هند) تا غرب (اندلس) را در بر می‌گیرد. وجود نوابغ پزشکی از شرق اسلامی، چون ناظم جهان و... و از غرب اسلامی، چون حکیم ابوالقاسم زهراوی و... و بزرگان از طبیبان در قطب تمدن اسلامی (ایران)، چون محمد زکریای  رازی و ابن ‌سینا و... دلیل بر این ادعاست.طب اسلامی بدین معنا چیزی جز طب مزاجی نیست؛ چنان‌که در لابه‌لای کتاب‌های نگارش‌یافته در دوران اسلامی، به‌وضوح این نکته مشاهده می‌شود.در این تفسیر از طب اسلامی، استفاده از چیزهای حرام، اعم از مسکرات و خبائث برای درمان بیماران تجویز شده است و بسیاری از طبیبان بزرگ که خود اشخاص متشرع و دین‌داری بوده‌اند، در جایگاه طب و درمان بیماران به استفاده از محرمات دستور داده و نسخه‌های درمانی از آن را در کتاب‌های خود نوشته‌اند.

2. طب در روایات اسلامی:

 طب اسلامی به معنای وجود روایات طبی که از آن به طب روایی تعبیر می‌شود سخن درستی است؛ زیرا وجود روایات بسیاری در زمینه درمان و بهداشت با قطع نظر از مباحث فقهی و رجالی، جای تردید نمی‌گذارد که در اسلام توجه خاصی به علم طب وجود دارد.ا در روایات، به موارد زیادی برمی‌خوریم که در زمینه تندرستی و درمان بیماری می‌باشد. وجه مشترک غالب این روایات، ساده بودن و دور بودن از هرگونه مباحث تخصصی طبی است و نکته دیگر، استفاده از مواد غذایی شناخته‌شده و در دسترس اکثر مردم می‌باشد و در برخی روایات نیز استفاده از داروهای بی‌ضرر توصیه شده و به‌ندرت نیز بعضی از تراکیب دارویی، مانند دوای اطریفل، دوای بلغم و... که از مفردات بی‌ضرری ترکیب یافته، مشاهده می‌شود.

به‌طور کلی از روایات طبی استفاده می‌شود که اولیای دین، عموم مردم را مخاطب قرار داده و روش‌هایی را که هر شخص، اعم از طبیب و عامی به‌سادگی بتواند از آن‌ها بهره ببرد، در پیش گرفته‌اند. در این بین، برخی از راه‌کارهای درمانی بدون دارو، چون حجامت و فصد نیز توصیه شده که در موارد خاص از آنها استفاده کنند و با اینکه برخی از آنان با سیستم درمان متداول زمان آشنا بوده‌اند، باز در مناسبت‌های مختلف به آن اشاره نموده‌اند؛ مثل درمان به ضد که شیوۀ درمان مزاجی است یا درمان خلط خون با توجه به غلبۀ آن با تعبیر « إِذَا تَبَیَّغَ‏ بِأَحَدِکُمُ الدَّمُ فَلْیَحْتَجِمْ لَا یَقْتُلْهُ ‏»، پس در یک جمله می‌توان گفت: شیوه درمان روایی، شیوه‌ای است به‌ظاهر ساده، همگانی و بدون عوارض.بین طب مزاجی و طب اسلامی در مبانی، تباین کلی وجود ندارد. نقطه افتراق و اختلاف، در مصادیق است؛ در طب روایی، استفاده از محرمات و خبائث، مذموم و در پاره‌ای موارد، به‌شدت منع شده است، پس طب مزاجی به‌نوعی مورد تایید ضمنی از سوی پیامبر و ائمه (علیهم السلام) واقع شده است؛ هرچند، در موارد و مصادیق، اختلاف نظر، واضح و صریح است.خداوند واژه مزاج را که به‌ظاهر اشاره به مزاج (شالوده طب سنتی) دارد، در سه آیه آورده است:

1.وَ مِزاجُهُ‏ مِنْ تَسْنِیمٍ

2.کانَ‏ مِزاجُها کافُوراً

3.کانَ‏ مِزاجُها زَنْجَبِیلا

از لغویون بزرگ شیعه، مرحوم سید علی‌خان معصومی، در کتاب «الطراز الأول» ذیل سه آیه شریفه، مزاج را تعریف می‌کند و می‌فرماید:«وَ مِزاجُهُ‏ مِنْ تَسْنِیمٍ؛ أی ما یُمزَجُ به من تسنیمٍ و هو عینٌ فی الجنَّة أَو هو أَشرفُ شرابٍ فی الجنَّة ...المصطلح‏:المِزَاجُ، کیفیَّة متشابهة فی أَجزاءِ المرکَّب متوسِّطة بین الأَضداد و إِطلاقُهُ على هذه الکیفیَّة مجازٌ؛ لأَنَّه فی الحقیقة عبارة عن اختلاطِ أَجزاءِ العناصر بعضها ببعضٍ؛ إِلَّا أَنَّ ذلک الامتِزَاجُ لمَّا کان سبباً لهذِهِ الکیفیَّة المتوسِّطة سمِّیت‏ مِزَاجاً، تسمِیة للمسبَّبِ باسمِ السّبَبِ».

بنابراین می‌توان گفت: مراد از مزاج، در آیات شریفه، همان مزاج طبی است.در روایات شریفه نیز به عباراتی برخورد می‌کنیم که صریحا یادآور مبانی طب مزاجی است:قَالَ (صلی الله علیه و آله‏): بَشِّرِ الْمَحْرُورِینَ‏ بِطُولِ الْعُمُر.قَالَ (صلی الله علیه و آله‏): أَصْلُ کُلِّ دَاءٍ الْبُرُودَة.کُلْ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ الْبَارِدَ فِی الصَّیْفِ وَ الْحَارَّ فِی الشِّتَاءِ وَ الْمُعْتَدِلَ فِی الْفَصْلَیْنِ (رساله ذهبیه).

در بسیاری از روایات، به مقوله اخلاط اشاره شده که آن هم از مبانی طب مزاجی است؛ به‌طوری که برخی، این مکتب طبی را طب اخلاطی خوانده‌اند. نقش ایران در تمدن اسلامی، قابل تردید نیست؛ وجود دانشمندان ایرانی در همه زمینه‌های علوم، خود دلیلی بر این مدعاست. ادیب‌ترین ادبای عرب، ایرانی بوده‌اند. وجود طبیبان بزرگ ایرانی نیز خود دلیل بر نقش کلیدی ایران در شکل‌گیری طب است.و اینکه طب سنتی را طب یونانی دانستن، سخن صوابی نیست؛ زیرا درست است که بسیاری از طبیبان بزرگ از یونان و روم بوده‌اند و نقش آثار علمى بقراط در دانش‏ پزشکى‏، به‌خصوص پس از ترجمه آنها به زبان عربى، قابل تردید نیست، ولی اعتراف سیریل الگود که در صفحات آغازین کتاب تاریخ پزشکى ایران و خلافت شرقى، مبین ورود نظریه ارکان اربعه و در پى آن اخلاط اربعه از فلسفه ایرانى به یونانى است، خود از تأثیرگذاری طب سنتی ایران بر یونان حکایت می‌نماید.بنابراین طب سنتی چه در جنبه ابداع و چه در جنبه انتقال از دیگر تمدن‌ها و رشد و تعالی یافتن آن در مکتب طبی ایرانی، حکایت از نقش اساسی و منحصربه‌فرد ایران و اسلام در آن دارد و به نام طب ایرانی و اسلامی شناخته می‌شود.

روغن پالم و خطر سکته قلبی!

مزایا ومعایب روغن پالم 

بیماری های قلبی – عروقی یکی از مهمترین علل مرگ در کشورهای در حال توسعه می باشد و میزان مرگ و میر در بسیاری از نقاط دنیا به سرعت رو به افزایش است. افزایش سطح کلسترول تام و LDL(کلسترول بد) به عنوان مهم ترین عوامل خطر در پیشرفت بیماری های قلبی – عروقی هستند. چربی رژیم غذایی نقش مهمی در سطح چربی های خون، ایجاد لخته و شروع این بیماری دارد. محققین بر این باورند که افزایش اسیدهای چرب اشباع در رژیم غذای موجب افزایش کلسترول تام و LDL می شود و بدین ترتیب خطر بیماری های قلبی – عروقی را می افزاید.

روغن پالم یا نخل از نظر حجم تولید در بین روغن های گیاهی تولید شده در سطح دنیا در جایگاه دوم قرار دارد. این روغن حدودا ۵۰ درصد پالمیتیک اسید دارد که یک اسید چرب اشباع است و به همین دلیل تصور می شود که روغن پالم یک نوع روغن هیپرکلسترولمیک می باشد. در واقع، برخی مطالعات حیوانی و انسانی نشان داده اند که روغن پالم از برخی چربی های هیپرکلسترولمیک مثل چربی حیوانی یا روغن نارگیل متفاوت است.اگر چه اسیدهای چرب اشباع از منابع حیوانی یا روغن های گیاهی در رژیم غذایی انسان منجر به افزایش سطح کلسترول می شود، ولی مطالعات اخیر ثابت کرده اند که روغن پالم علی رغم غلظت بالای اسیدهای چرب اشباع(عمدتا پالمیتیک اسید) یک استثناء در این میان می باشد. نتایج یک مطالعه در چین نیز نشان داد که روغن پالم در مقایسه با روغن حیوانی و بادام زمینی می تواند کلسترول تام، LDL و نسبت کلسترول تام به HDL (کلسترول خوب) را کاهش دهد.

اولئیک اسید یکی دیگر از اسیدهای چرب عمده(حدوداً ۴۰ درصد) موجود در روغن پالم است. مطالعات اپیدمیولوژیک در رژیم غذایی مدیترانه ای نشان داده که افرادی که مصرف روغن زیتون(منبع غنی اولئیک اسید) در رژیم غذایی آنها بیشتر است میزان مرگ و میر کمتری از نظر بیماری های قلبی دارند. حتی ثابت شده که اولئیک اسید به همان اندازه اسید لینولئیک دارای اثرات کاهش دهندگی کلسترول است و به علاوه اثر کاهش HDL را به همراه ندارد و ترکیبی از پالمیتیک اسید و اولئیک اسید اثرات مفیدی بر افزایش HDL و گیرنده های LDL به جا می گذارد. مانند سایر روغن های خوراکی روغن پالم به راحتی هضم، جذب و در راه های متابولیکی استفاده می شود و هر گرم روغن kcal ۹ انرژی دارد. به دلیل آنکه این روغن از منشأ گیاهی است، عاری از کلسترول بوده و می تواند حدود ۱۱ درصد از نیاز روزانه لینولئیک اسید را برآورده سازد.

به طور کلی اثرات تغذیه ای روغن پالم به صورت زیر می باشد:

۱) منبع انرژی در رژیم غذایی: این روغن نقش مهمی در برآوردن انرژی و اسیدهای چرب مورد نیاز در بسیاری از مناطق جهان به عهده دارد.

۲) عاری بودن از کلسترول و اسیدهای چرب غیر اشباع ترانس: این روغن به علت اینکه دارای سطح متوسطی از اسیدهای چرب اشباع است، نیاز به هیدروژناسیون ندارد و به همین دلیل فاقد اسیدهای چرب غیراشباع ترانس است که در حین هیدروژناسیون روغن تولید می شود. اسیدهای چرب(ترانس) یکی از عوامل ایجاد بیماری قلبی هستند.

۳) غنی از آنتی اکسیدان ها: روغن پالم قرمز که به مقدار کمی فرآوری شده حاوی توکرفرول و توکوتری انول های طبیعی(ویتامین E) و کاروتنوئیدها می باشد که علت رنگ قرمز روغن است. روغن پالم قرمز حاوی مقداری زیادی آلفا و بتا کاروتن می باشد که حدود ۹۰ درصد کل محتوای کاروتنوئید آن است. آلفا کاروتن دارای اثرات ضد سرطان قوی بوده و به طور کلی کاروتنوئیدها فعالیت پیش سازی ویتامین A را دارند. در بدن کاروتنوئیدها به ویژه بتا کاروتن می تواند به ویتامین A تبدیل شود و از این رو عملکرد سیستم ایمنی را افزایش داده و از کمبود ویتامین A در بدن جلوگیری می کند.

ویتامین E یکی دیگر از ترکیبات آنتی اکسیدانی مهم در ترکیب روغن پالم است که می توان به کاهش LDL و تری گلیسیرید کمک کرده و سطح کلسترول HDL(کلسترول خوب) را افزایش دهد و بدین ترتیب خطر حمله قلبی کاهش می یابد و عملکرد ایمنی و مبارزه با سرطان افزایش می یابد.

آنتی اکسیدان های طبیعی به عنوان پاک کننده های رادیکال آزاد اکسیژن عمل می کنند و نقش محافظتی در برابر پیری سلولی، آترواسکلروز، سرطان، التهاب مفاصل و بیماری آلزایمر دارند.

۴) ترکیب متعادل اسیدهای چرب: روغن پالم حاوی مخلوطی از اسیدهای چرب با چند پیوند دوگانه، یک پیوند دوگانه و اسیدهای چرب اشباع هستند.

۵) تری گلسیرید: تری گلسیریدهای روغن پالم حامل اسید لینولئیک هستند که جذب و دسترسی آن را برای بدن آسان می کند.

۶)جلوگیری از تشکیل لخته در خون: تحقیقات نشان داده که موش هایی که با رژیم غذایی غنی از روغن پالم تغذیه شدند، تشکیل لخته در خون آنها کمتر است.
اثر حرارت پخت بر روغن پالم

بیشتر روغن ها زمانی که در معرض گرما، نور و اکسیژن قرار می گیرند، ترکیبات مهمی در آنها تشکیل می شود. روغن پالم به طور طبیعی به علت داشتن سطح بالای ویتامین E (آنتی اکسیدان)، مقاوم به اکسیداسیون و تند شدن می باشد. این روغن می تواند برای پختن مورد استفاده قرار گیرد. در یک مطالعه نیز اثر حرارت بالای پخت بر روغن پالم نشان داد که هیچ اثر منفی روی چربی های خون ندارد. غلظت اسید لینولنیک در روغن پالم از لینولئیک اسید کمتر است و این ویژگی، مقاومت آن را در برابر تند شدن و پر اکسیداسیون بیشتر می کند. به طور کلی در بین روغن ها که حاوی اسیدهای چرب ضروری هستند، پالم به طور شگفت انگیزی در شرایط پخت مقاوم است.

موارد استفاده از روغن پالم در صنایع غذایی عبارتند از:

۱) روغن پخت: به دلیل مقاومت زیاد این روغن به دمای بالا، برای پخت بسیار مناسب می باشد.

۲) روغن سرخ کردنی در صنعت غذا: در برخی صنایع مانند تهیه چیپس و فست فود به دلیل اینکه دمای بالا استفاده می شود، به کار بردن روغن پالم از طرفی بسیار امن بوده و از طرف دیگر اقتصادی می باشد.

۳) تهیه مارگارین: روغن پالم یک جزء ایده آل در صنعت مارگارین است. روغن پالم باعث ایجاد قوام و بافت در مارگارین می شود بدون این که نیازی به هیدروژناسیون و در نتیجه ایجاد اسیدهای چرب ترانس در ترکیب آن باشد.

۴) در صنعت شیرینی پزی (قنادی)

۵) تهیه بستنی: امروزه روغن پالم یکی از اجزای اصلی در تهیه بستنی به جای چربی شیر است. استفاده از روغن پالم در این مورد موجب بافتی نرم و با کیفیت عالی در بستنی می شود.

در کل، باید خاطر نشان کرد که روغن پالم، روغنی با کیفیت خوب برای مصارف مختلف می باشد، ولی به منظور آنکه ترکیب اسید چرب در رژیم غذایی مطلوب باشد بهتر است مکمل اسیدهای چرب امگا ۳ (اسیدهای چرب غیراشباع با چند پیوند دوگانه) از منبع پنبه دانه و روغن آن یا روغن ماهی دریافت شود. در مطالعه ای نشان داده شد که ترکیبی از روغن ماهی و پالم در رژیم غذایی به صورت هم افزا چربی های خون، لیپوپروتئین ها و سایر عوامل خطر بیماری های قلبی – عروقی را بهبود می بخشد. به همه دلایل ذکر شده روغن پالم به عنوان یک روغن بهداشتی می تواند نیاز به روغن را برطرف سازد.

البته همانند بسیاری از مواد غذایی دیگر که در کنار فوایدی که دارند، مضراتی نیز برای آنها مطرح است. امروزه بر علیه روغن پالم نیز مطالبی اثبات شده که بد نیست آنها را نیز مورد توجه قرار دهیم.

۱) جامد بودن این روغن و هر روغن جامد دیگر موجب تمایل به رسوب چربی در جدار عروق می گردد.

۲) گرچه HDL با مصرف این روغن افزایش می یابد ولی کل کلسترول(کلسترول توتال) نیز در درازمدت با مصرف آن بالا می رود.

۳) جامد بودن آن موجب می شود به دفعات متعدد در صنعت و در تهیه غذاها، از آن برای سرخ کردن استفاده شود.

۴) اسیدهای اشباع به ویژه میریستیک و پالمیتیک در افزایش کلسترول سازی بدن نقش فعالی دارند.

۵) مقدار ویتامین E و آنتی اکسیدان های آن از روغن زیتون(که ضمناً کاهش دهنده کلسترول نیز است) بیشتر نیست.
 با توجه به اهمیت موضوع کیفیت و ایمنی فرآورده‌های غذایی به ویژه لبنیات و نگرانی های مردم و پیگیری رسانه های جمعی در روزهای اخیر درباره مصرف روغن پالم در فرآورده‌های شیر و لبنیات و خبر استفاده از روغن پالم در صنایع لبنی کشور بخصوص در لبنیات پرچرب با واکنش سریع مردم مواجه شده است و در حال حاضر مردم از خریدن لبنیات با عنوان پرچرب خودداری می کنند.عدم معرفی برندهایی که در این حوزه تخلف کرده اند نزد مصرف کنندگان تفسیر خود را دارد، و برداشت اغلب آنها این است که همه برندها دست به تقلب گسترده زنده اند و با عدم خرید و مصرف، همراه با مجازات این متخلفان قطعا سرانه مصرف شیر و مواد لبنی در جامعه کاهش پیدا می کند که در درازمدت برای سلامتی جامعه مضر است.

مصرف روغن پالم در صنایع صابونسازی و همچین مشتقات روغن پالم در صنایع مختلف آرایشی، بهداشتی و شیمیایی از گذشته مطرح بوده است. البته از روغن پالم و محصولات حاصل از آن می توان در سطح وسیعی استفاده نمود. در مالزی و بعضی از کشورها از این روغن برای سرخ کردن مواد غذایی و تهیه شرینی‌جات استفاده می کنند. روغن پالم از مقاومت خوبی در مقابل عوامل اکساینده برخوردار است. به دلیل اینکه سرشار از اسیدهای چرب اشباع شده است یک روغن مطلوب برای سرخ کردن محسوب می شود. روغن هسته از نظر ظاهر و ترکیب با روغن گوشت میوه تفاوت فاحشی دارد. بر عکس از نظر ظاهر به زحمت می توان آنرا از روغن نارگیل تمیز داد و از نظر ترکیب اسید چرب نیز به آن شباهت زیاد دارد. روغن خام هسته نخل دارای رنگ سفید تا کمی زرد و بوی مطبوع است ولی از نظر طعم مانند روغن نارگیل شیرین نیست بلکه کمی گس است. روغن مانده هسته نخل بوی بسیار تند می دهد. روغن تصفیه شده هسته نخل که به عنوان چربی هسته پالم به بازار عرضه می شود دارای رنگ سفید خالص و طعم و بوی خنثی است.این محصول به عنوان چربی غذایی و برای مارگارین سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد.در بسیاری موارد نیز روغن هسته را برای تهیه روغن‌های خوراکی و چربی‌های مخصوص سفت می کنند که این عمل یا فقط به وسیله جدا کردن قسمتی که دارای نقطه ذوب بالایی است از راه فشردن انجام می شود و یا به وسیله هیدروژنه کردن و سپس جدا کردن قسمت مایع از راه فشردن در صافی صورت می گیرد.

پالم در ایران

طرح مطالعاتی جایگزینی روغن پالم به جای سایر روغن‌های وارداتی در کشور ما از سال 1362 آغاز گردید و بالاخره ورود روغن پالم در کشور از سال 1368 آغاز شد. در سال 1368 طبق پیشنهاد اداره نظارت بر مواد غذایی کشور به کارخانه های روغن نباتی کشور مجوز داده شد که روغن پالم پالایش شده را به روغن های جامد نباتی اضافه کنند مشروط به اینکه میزان اسید های چرب اشباع لوریک، استئاریک و پالمتیک بیش از 20% نشود. مقدار کمی روغن پالم در فرآورده های لبنی پر چرب با مجوز سازمان غذا و دارو و پروانه سازمان ملی استاندارد ایران استفاده می شود که این میزان متناسب با استاندارد های جهانی است. امروزه استفاده از روغن گیاهی پالم در تولید روغن های خوراکی همچون نباتی و گیاهی از جایگاه ویژه ای برخوردار است و روغن پالم پایه اصلی تمام روغن های خوراکی را تشکیل می دهد که هیچ کدام مضر نیستند و مصرف آنها حتی مجاز است. کارخانجات لبنی برای تولید محصولات لبنی پرچرب برای مصرف کنندگانی که با مشکل کلسترول و گرفتگی عروق مواجه هستند، از روغن های گیاهی همچون روغن پالم استفاده می کنند. براساس نیاز مصرف کنندگان برای تهیه محصولات لبنی پرچرب به جای پایه چربی حیوانی از پایه چربی گیاهی استفاده می شود که این امر در تمام دنیا مرسوم است و استفاده روغن پالم هیچ مشکلی ندارد. میزان استفاده از این روغن در صنایع لبنی براساس ضوابط تعیین شده از سوی سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد و طبق استانداردهای جهانی است. به طور معمول قیمت روغن گیاهی از روغن حیوانی ارزان تر است اما استفاده از این روغن در صنایع لبنی ربطی به نرخ آن ندارد بلکه این اقدام تنها با هدف پاسخ به تقاضای مصرف کنندگان صورت می گیرد، کیفیت روغن پالم از دیگر روغن های گیاهی کمتر نیست.

در راستای تولید محصولات لبنی کم چرب، انجمن صنایع لبنی ایران تقاضای تدوین استاندارد انواع روغن های گیاهی در صنعت لبنیات را پیشنهاد داد و هم اکنون این موضوع در حال تدوین است که امیدواریم به زودی در اختیار کارخانجات فرآوری محصولات لبنی قرار گیرد. براساس این استاندارد، صنایع می توانند از انواع روغن های گیاهی همچون زیتون، سویا، آفتابگردان و پالم در فرآوری محصولات لبنی براساس تقاضای مصرف کنندگان استفاده کنند.لبنیات پرچرب در کشور با روغن های پالم برای قوام دادن و مزه دار کردن چرب می شوند و حاوی مقادیر زیادی اسید چرب اشباع هستند که برای سلامت مضر است بنابراین ترجیح آن است که شیر کم چرب مصرف شود. اضافه کردن چربی گیاهی به لبنیات و شیرهای پرچرب در کارخانه های تولید لبنیات کار غیر قانونی نیست اما این حق مردم است که بدانند این میزان چربی در لبنیات و شیر، چربی خود شیر نیست و به آن چربی پالم اضافه شده است. روغن پالم یا نخل ۵۰ درصد اسید پالمیتیک دارد که یک اسید چرب اشباع شده است و به همین دلیل تصور می شود روغن پالم یک نوع روغن هیپرکلسترولمیک است. در صنایع غذایی افزودن چربی پالم گیاهی به لبنیات در فرایند تولید معمولا انجام می شود و تولیدکنندگان محصولات لبنی با استانداردهای موجود صنایع غذایی به گرفتن چربی اشباع شیر اقدام می کنند بنابراین مصرف کنندگان لبنیات پرچرب باید بدانند که چربی شیر موجود را نمی خورند بلکه روغن پالم اضافه شده به شیر را میل می کنند. اضافه کردن چربی گیاهی به لبنیات به دلیل اسیدهای چرب مشکل زاست زیرا مصرف بیش از حد چربی های اشباع شده می تواند به بالا رفتن کلسترول خون و در نتیجه به بیماری قلبی منجر شود.
استفاده از روغن نباتی در تولید محصولات لبنی از سال های قبل انجام شده و مشکلی هم نداشته است. هیچ محصول لبنی بدون مجوز استاندارد و وزارت بهداشت تولید نمی شود هرچند این موضوع که در همه محصولات لبنی پرچرب به جای چربی شیر از روغن استفاده می شود، عمومیت نداشته و حرف نادرستی است. درصد لبنیات پرچرب تولیدی با روغن چندان بالا نیست. در برخی از محصولات لبنی به جای چربی شیر از روغن استفاده می شود که این کار نیز طبق استاندارد و مجوزهای مربوطه انجام می شود و مشتری نیز از طریق اطلاعات درج شده روی بسته بندی از این موضوع آگاه است. در زمینه استفاده از روغن به جای چربی شیر برای تولید لبنیات پرمصرف فقط موضوع قیمت مطرح نیست، بلکه مباحثی مانند طعم و ذائقه موردپسند مشتریان هم مطرح است.در حال حاضر تنها پنیر خامه ای، پنیر تازه و اخیرا شیرخشک طبق مجوز کمیته ملی استاندارد می توانند دارای چربی گیاهی باشند و برای آنها استانداردهای مربوطه نیز تدوین شده است. در هر محصول لبنی در صورت استفاده از روغن نوع آن مشخص شده است. علت صدور مجوز استفاده از روغن گیاهی در تولید محصولات لبنی این است که روغن گیاهی دارای کلسترول کمتری بوده و در دنیا نیز استفاده از این روغن مرسوم است. در حال حاضر استفاده از روغن نارگیل و هسته پالم در تولید محصولات لبنی ممنوع است البته قرار است ظرف چند روز آینده درباره سازماندهی چربی گیاهی در محصولات لبنی و غیرلبنی در کمیته استاندارد تصمیم گیری شود

روغن نخل و خطر سکته قلبی!

روغن پالم یا نخل نوعی روغن گیاهی است که از مغز میوه نخل روغنی استخراج می‌شود.به‌کارگیری روغن نخل به‌عنوان سوخت گیاهی از چند سال اخیر، موجب افزایش تقاضای جهانی و در نتیجه افزایش قیمت آن هم شده‌است. کشور مالزی بزرگ‌ترین تولیدکننده روغن نخل در دنیا است . و در اکثر خیابانهای شهرهای مالزی این درخت به فراوانی دیده می شود.مثل همه روغن های گیاهی روغن نخل حاوی کلسترول نیست اگرچه مصرف چربی اشباع شده کلسترول LDL و HDLرا افزایش می دهد.روغن نخل یک ماده رایج پخت و پز در کمربند استوایی، افریقا،اسیای جنوب شرقی و بخش هایی از برزیل است.در دیگر نقاط جهان برای پایین اوردن هزینه ها در صنایع غذایی تجاری و پایداری بالا اکسیداتیو (اشباع) محصول تصفیه شده برای سرخ کردن هم استفاده می شود.

با این حال مطالعاتی در سال 2009 انجام شد که نشان داد ممکن است روغن نخل جایگزین مناسبی به دلیل داشتن چربی های ترانس برای افراد با سطح بالا LDL نیست. استفاده از روغن نخل نگرانی هایی را برای گروه های فعال محیط زیست ایجاد کرده است. میزان زیاد روغن ها در درختان باعث جذب سرمایه گذاران برای سود دهی شده است که این منجر به از بین رفتن جنگل های مالزی و اندونزی به منظور ایجاد فضا برای کشت خالص روغن خرما شده است.روغن پالم از اسیدهای چرب و گلیسرول مثل همه چربی ها تشکیل شده است. بر خلاف تمام چربی ها اسیدهای چرب اشباع فراوانی دارند که در دمای اتاق جامد هستند. روغن پالم اسم خود را از اسید چرب اشباع c16 یالمتیک اسید گرفته است.اسید اوئیک اشباع شده نیز تشکیل دهنده روغن نخل است. به گفته ی سازمان بهداشت جهانی شواهد قانع کننده ای است که نشان می دهد مصرف پالمتیک اسید احتمال ابتلا به بیماری های قلبی و عروقی را افزایش می دهد. بنابراین آن را به عنوان اسیدهای چرب ترانس در طبقه بندی قرار می دهند. چربی های ترانس نیز در دمای اتاق جامداند

آنتی اکسیدان های روغن پالم قرمز مثل توکوتری نولز و کاروتنوئیدها به دلیل خواص درمانی که ادعا می شد به مواد غذایی و لوازم آرایش اضافه می شد و هم اکنون هم در مواد آرایشی خانمها استفاده می شود و قسمت اعظم تولیدات آرایشی به روغن پالم وابسته است. مطالعاتی در سال 2009 میزان انتشار اکرول را آزمایش کرد. نشان داد که یک محصول سمی و بد بود حاصل از تجزیه گلیسرول از قسمت عمیق سرخ کردن سیب زمینی در روغن پالم قرمز و زیتون و روغن آفتابگردان اشباع نشده حاصل می شود.در حال حاضر روغن پالم به عنوان «روغن گیاهی» یا «چربی گیاهی» بر روی برچسب های مواد غذایی در اتحادیه اروپا (EU) ذکر شده است. از سال 2015 زیر نظر اتحادیه اروپا در بسته بندی مواد غذایی دیگر اجازه استفاده از اصطلاح کلی «چربی گیاهی» یا «روغن گیاهی» در فهرست مواد تشکیل دهنده داده نخواهد شد. تولید کننده ی مواد غذایی باید نوع خاص چربی گیاهی را استفاده می کند شامل روغن پالم را ذکر کند.

سایر کاربردها: سوخت زیستی

روغن نخل را می توان به عنوان بیودیزل (سوخت زیستی) که آن هم معمولا به عنوان روغن پالم متیل استر شناخته شده است استفاده کرد.روغن پالم متیل استر از طریق یک فرایند به نام تبادل استری ایجاد شده است. سوخت زیستی روغن پالم معمولا برای ساخت بیودیزل روغن پالم مخلوط با سایر سوخت ها مخلوط می شود. بیو دیزل روغن پالم استاندارد N14212 اروپا را برای سوخت زیستی دریافت کرد. بزرگ ترین واحد تولید بیو دیزل روغن پالم در جهان در سال 2011 فنلاند بود که روغن بیو دیزل گیاهی را در سنگاپور افتتاح کرد.

بمب ناپالم

نمک های آلومینیوم اسید پالمتیک و اسید نفتنیک در طول جنگ جهانی دوم برای تولید بمب ناپالم با هم ترکیب شده بودند و نام یکی از معروفترین بمبهای آتش زا تا چند دهه قبل بود.

مضرات مصرف روغن پالم
روغن پالم نوعی روغن گیاهی است که مقدار اسید چرب اشباع آن حداقل 50 درصد است.روغن‌های جامد نباتی یا روغن‌هایی مثل پالم دارای اسید چرب اشباع بالا هستند، چنین روغن‌هایی می‌توانند باعث بالا رفتن چربی خون، افزایش کلسترول بد و در نهایت موجب گرفتگی و انسداد عروق شوند و این در حالی است که بیماری‌های قلبی و عروقی از مهمترین علل مرگ هستند.روغن‌های مورد استفاده در سبد غذایی افراد باید حداقل زیر 2 درصد اسید چرب اشباع و ترانس داشته باشند.در مصرف لبنیات هم باید از شیر با چربی کمتر از 2.5 درصد استفاده شود و حتی در صورت عدم استفاده از روغن پالم در شیر پرچرب، به دلیل مضرات چربی‌های حیوانی بهتر است که شیر و لبنیات پرچرب از سبد غذایی حذف شود. به دلیل بالا رفتن قیمت روغن های دیگر نسبت به روغن پالم، سهم واردات این روغن نسبت به سایر روغن‌ها نیز در دو سال اخیر افزایش یافت.
متاسفانه در سال های اخیر واردات روغن پالم به دلیل ارزان تر بودن آن افزایش یافته است. این روغن با افزایش کلسترول بد خون (LDL) در نهایت تنگی و انسداد عروق و سکته های قلبی را به همراه دارد. روغن پالم دارای بیشترین میزان اسید چرب اشباع یعنی حدود ۵۰ درصد است. این روغن حتی اگر از نوع پالم اولئین وسوپر اولئین وارد کشور شود که ادعا می شود سالم تر است در حدود ۳۰ درصد اسید چرب اشباع دارد که حداقل زیان مصرف آن انسداد وتنگی عروق و بیماری های قلبی عروقی است که در حال حاضر مهم ترین علت مرگ و میر در کشور به شمار می رود. مسئولان باید هزینه های صرفه جویی شده برای واردات روغن ارزان قیمت و بی کیفیت را با هزینه های سنگینی که برای مراقبت ودرمان بیماری های قلبی عروقی به کشور تحمیل می شود مقایسه کرده و با اصلاح سیاستگذاری در واردات مواد غذایی اقدامات جدی تری برای تامین وحفظ سلامت تغذیه ای جامعه انجام دهند. امروزه موضوع روغن های خوراکی و ارتباط آن با سلامت مردم کشورمان مورد بحث خاص و عام است که منجر به بروز برخوردهای متفاوت از سوی مصرف کنندگان و تولیدکنندگان روغن ها و صنایع مصرفی شده است.وزارت بهداشت باید با ورود به موضوع افزودن روغن پالم به شیرهای خوراکی و بررسی دقیق و علمی موضوع زمینه رفع نگرانی مردم را فراهم کند. با توجه به تائید کارشناسان تغذیه، روغن پالم اسید چرب اشباع شده بالایی داراست که حداقل زیان آن انسداد و تنگی عروق و بیماری های قلبی عروقی است که در حال حاضر مهم ترین علت مرگ و میر کشور به شمار می رود. از این رو ضرورت دارد وزارت بهداشت با هدف تنویر افکار عمومی با ورود به موضوع رسما اعلام کند که آیا وجود روغن پالم در شیرهای خوراکی پرچرب منطبق بر استانداردهای صنایع غذایی است یا خیر و چنانچه از ناحیه مصرف این گونه محصولات زیانی متوجه مصرف کنندگان است، اقدامات لازم را معمول دارد.

هرچند افزودن پالم به لبنیات از سوی تولیدکنندگان برای بالا بردن سود کارخانه های خود امری مردود است اما زودتر از این باید جلوی این فعالیت گرفته می شد. تا هم اکنون جامعه با افت شدید مصرف مواد لبنی روبرو نشود.زمزمه وجود روغن پالم در شیر و سایر مواد لبنی از سالها پیش شنیده می شد و زمانی که وزیر بهداشت به عنوان یک مقام رسمی آن را اعلام کرد، مهر تأییدی بود به زمزمه های گذشته. اما این روزها فقط وجود روغن پالم در شیر نیست که ذهن جامعه را درگیر خود کرده است. بلکه وجود روغن پالم در روغن های غذایی، آبیاری سبزی با فاضلاب، آبلیموهای تقلبی، قوطی رب هایی که با کدو پر می شوند، پرورش ماهی در آب های آلوده و آبمیوه هایی که سرشار از اسانس هستند امنیت غذایی جامعه را به مخاطره برده اند. صنایع غذایی ما نیازمند بازنگری در استانداردهای خود و به روز کردن آن است تا بتوان امنیت غذایی جامعه را تامین کرد و مردم فارغ از هزاران مسئله دیگر از این باب آسوده خاطر باشند و گرنه اگر به دنبال رفع دغدغه ذهنی مردم نباشیم شاید به همین زودیها بحران غذایی به ما سلام کند.با توجه به اینکه مصرف شیر از مصارف روزانه مردم جامعه است باید مورد نظارت دقیق‌تری قرار گیرد، چرا که هر گونه کوتاهی و وجود آلودگی در لبنیات مورد استفاده عموم جامعه، تبعات خطرناک و جبران‌ناپذیری دارد.

انواع هپاتیت ؛اپیدمیولوژی وراههای پیشگیری از آن

کلیات هپاتیت

کبد شما یکی از مهمترین اعضای بدن است، کبد نقش حیاتی در زندگی شما ایفا می‏کند. وظیفة اولیه کبد تصفیه هر چیزی است که شما می‏خورید. کبد در مراقبت از عفونتها کمک می‏کند و میکروبها و سایر مواد سمی را از خون شما خارج کرده و به حفظ سلامت شما کمک می‏کند. همچنین کبد مسئولیت ذخیره انرژی برای به حرکت در آوردن عضلات و کنترل قند خون و تنظیم کلسترول و نیز مسئولیت کنترل چندین هورمون و آنزیم دیگر است.هپاتیت یعنی التهاب کبد و در میان عوام مردم به یرقان و زردی مشهور است . مهمترین عوامل ایجادکننده آن ویروسها هستند . ویروسها موجودات بسیار ریزی هستند که از فرد آلوده به فرد سالم منتقل می شوند و برای رشد و تکثیر خود به یک موجود زنده نیاز دارند.به التهاب و ورم کبد هپاتیت گفته می شود. عوامل مختلفی از جمله ابتلا به ویروس های هپاتیت ( A، B، C ، D، E و … ) ، داروها ، سموم، آنوکسی ، الکل و … باعث هپاتیت می شوند. هپاتیت ویرویسی یکی از عوامل مهم مرگ زودرس انسان می باشد براساس تخمین سازمان بهداشت جهانی ۳۸۵ میلیون ناقل هپاتیت B و ۱۷۰ میلیون ناقل هپاتیت C در جهان وجود دارد و سالانه بیش از یک میلیون مورد مرگ در اثر هپاتیت اتفاق می افتد.

  تاریخچه هپاتیت:

اولین موارد هپاتیت منتقله از طریق خون و ترشحات بدنبال تلقیح واکسن آبله حاوی لنف انسان در سال ۱۸۳۳ در برمه گزارش شد. در سال ۱۹۶۵ بلومبرگ آنتی ژن مشخص شد که این آلودگی انتشار جهانی دارد و در اواخر سالهای ۱۹۸۰ ویروس هپاتیت C کشف شد.

هپاتیت نوع A:

این نوع هپاتیت توسط یک ویروس شدیدا آلوده کننده و مسری ایجاد می شود و از طریق تماس های نزدیک قابل انتقال است. عمده ترین انتقال آن از طریق دهانی- مدفوعی می باشد یعنی در مناطقی که بهداشت رعایت نشده و پس از دستشویی دستها با آب و صابون شسته نمی شود و با همان دست غذا خورده می شود این ویروس به راحتی انتقال می یابد. همچنین در اثر آب, غذاها و شیر آلوده و همچنین در اثر خوردن صدف و گوشت نپخته ماهی انتقال می یابددر زمانی که علائم بیماری و زردی بروز کرد فرد فقط باید استراحت کند تا ویروس توسط دفاع سیستم ایمنی بدن مهار شود و به تدریج التهاب کبدی به وضعیت سابق برگرددنکته قابل ذکر این است که هپاتیت A به هیچ نوع درمان دارویی احتیاج ندارد.

هپاتیت نوع B:

ابتلا به این نوع هپاتیت عوارض بی شماری دارد. از این رو اهمیت شناخت آن بسیار بالاست.

راههای انتقال این ویروس عبارتند از:

_مادر به جنین : به ویژه اگر مادر در ماه سوم بارداری آلوده شده باشد احتمال انتقال بیماری به جنین بسیار بالا است.

_تماس جنسی : از راه خون, استفاده از سرنگ مشترک در معتادان تزریقی و یا فرو رفتن سوزن آلوده به ویروس به طور اتفاقی در پوست افراد سالم و استفاده از تیغ های آلوده است.

_ترشحات بدن : از جمله بزاق ,مدفوع, صفرا, اشک و مایع منی به عنوان یکی از منابع انتقال ویروس مطرح هستند .

بعد از آلوده شدن به ویروس هپاتیت B سه مشکل بالینی رخ می دهد. اولا علائم دیده نمی شود. ثانیا مانند هپاتیت A علائم به صورت حاد یعنی ضعف, بی اشتهایی و زردی پیش رونده بروز می کند. ثالثا آنتی ژن ویروس در بدن باقی می ماند و اشکال مزمن بیماری اتفاق می افتد و بعدا با فعالیت مجدد ویروس علائم هپاتیت بروز می کند. گاهی باعث ایجاد سرطان در کبد می شود. گاهی با بروز علائم هپاتیت حاد, زردی آنقدر زیاد می شود که روی عملکرد طبیعی مغز تاثیر گذاشته و باعث علائم خواب آلودگی و عدم هوشیاری می شود و به علت تخریب سلولهای کبدی زمان انعقاد خون به شدت طولانی می شود و خونریزی های مختلف در نواحی متفاوت بدن مثل خونریزی لثه, مخاطها و پوست اتفاق می افتد که وضعیت بیمار بسیار خطرناک و مرگبار می شودویروس هپاتیت B در افراد بدون علامت, که به صورت مزمن و طولانی ویروس را در خون خود حمل می کنند از راههای گفته شده به افراد سالم انتفال می یابدنکته مهم آن است که درمان خاصی برای این بیماری هنوز کشف نشده است و ابتلا به این نوع از بیماری ویروسی مرگبار است.

 اپیدمیولوژی:

از نظر شیوع آلودگی به HBV مناطق جهان را به سه دسته تقسیم می کنند:

کم شیوع ( کمتر از ۲%) مانند قسمتهای عمده ای از امریکا، استرالیا و نواحی شمالی اروپا شیوع متوسط ( ۷ – ۲% ) قسمت عمده آسیا، شمال افریقا و نواحی شرقی امریکای جنوبی شیوع بالا ( بیش از ۸% ) آفریقا ، سواحل جنوب شرقی آسیا و آلاسکا در نواحی که شیوع بالاست اغلب موارد آلودگی در زمان تولد اتفاق می افتد ( Vertical ) . در سایر نواحی جهان اغلب آلودگی پس از بلوغ طی تماس جنسی، تماس با خون و یا سایر ترشحات آلوده اتفاق می افتد.

 افرادی که بیشتر در معرض خطر هستند عبارتند از:

نوزادان مادران آلوده ، معتادین تزریقی ، افراد با شرکاء جنسی متعدد ، دریافت کنندگان مکرر خون و فرآورده های خونی ، بیماران تحت دیالیز و پرسنل بهداشتی درمانی حدود ۳% از جمعیت جهان به هپاتیت C آلوده اند که از این میان آفریقا با میزان شیوع ۵/۳% بیشترین و اروپا با ۰/۰۳% کمترین میزان شیوع آلودگی را بخود اختصاص داده اندآلودگی بیشتر در سنین ۲۰-۳۹ سالگی اتفاق می افتد ولی حداکثر شیوع مربوط به سنین ۳۰-۴۹ سال است . جنس مذکر غالب می باشد و در حال حاضر عمده ترین افراد در معرض خطر شامل معتادین تزریقی، دریافت کنندگان مکرر خون و فراورده های خونی و بیماران دیالیزی می باشند.

 سرایت پذیری و راه های انتقال:

آنتی ژن هپاتیت بی  بطور تجربی از بسیاری از مایعات بدن جدا شده ولی ویروس کامل و عفونت زا در تمام ترشحات بدن یافت نمی شود. احتمال انتقال هپاتیت B بشدت تحت تاثیر وضعیت فرد از نظر HbeAg می باشد بطوریکه احتمال ایجاد بیماری هپاتیت بدنبال یک تماس تصادفی شغلی با فرد HBeAg منفی ۱ تا ۶ درصد و در مقابل با فرد HBeAg مثبت ۲۲ تا ۳۱ درصد تخمین زده شده است.

۱- انتقال از مادر به فرزند:

در مورد هپاتیت احتمال انتقال در طی حاملگی و زایمان بالاست بطوریکه در مادران بدون دریافت اقدامات پیشگیری احتمال انتقال حتی به ۹۰% می رسد. تنها ۵ تا ۱۰ درصد موارد انتقال از مادر به جنین در طی ۶ ماهه اول اتفاق افتاده و عمدتاً انتقال در سه ماهه آخر بارداری و زایمان اتفاق می افتد. احتمال انتقال هپاتیت C از این طریق حدود ۶% ذکر شده است که در مادرانی که HIV و HCV با هم دارند این نسبت به ۱۷% می رسد. شیردهی موجب افزایش سرایت هپاتیت C نمی شود .در مورد انتقال هپاتیت B از طریق شیردهی بحث بسیار زیاد است و گرچه HBsAg از شیر مادر جدا شده ولی بعلت تماس بسیار نزدیک مادر با نوزاد نمی توان الزاما انتقال آلودگی را به شیر مادر نسبت داد.

۲- انتقال از طریق جنسی:

این راه اصلی ترین راه انتقال HBV در کشورهای پیشرفته می باشد. امکان انتقال هپاتیت C از این راه کمتر است و میزان انتقال برای همسران افراد آلوده که ریسک فاکتور دیگری نداشتند ۱/۵% ذکر شده است. میزان انتقال در بین مردانی که همسران HCV-Ab  مثبت داشتند تفاوتی با مردانی که همسران HC-Ab منفی داشته اند ندارد. در حالیکه برعکس در زنانی که همسران آلوده داشته اند این نسبت ۴ برابر حالت عکس بوده است. در بین افرادی که رفتارهای جنسی پر خطر داشته اند این رقم چند برابر سایر افراد جامعه است.

۳- تزریق خون و فرآورده های خونی و پیوند اعضا:

این راه قبل از سالهای ۱۹۸۹ اصلی ترین راه انتقال هپاتیت C محسوب می شد. خوشبختانه امروزه با برقراری سیاست های سلامت خون شامل غربالگری اهدا کنندگان ، غربالگری خونهای اهدایی و تکنیک های غیر فعال سازی ویروس که بر روی فرآورده های خونی انجام می شود تا حد بسیار بالایی جلوی ایجاد آلودگی از این طریق گرفته شده است ( گر چه بهر حال این احتمال هنوز وجود دارد بخصوص در افرادی که بطور مکرر نیاز به تزریق پیدا می کنند.)

۴- انتقال از طریق وسائل تیز ، نافذ و تماسهای زیر پوستی:

مهمترین روش انتقال در این گروه ، استفاده معتادین تزریقی از وسایل تزریق بصورت اشتراکی است. سایر فعالیت های توام با انتقال ویروس که در این گروه قرار می‌گیرند عبارتند از خالکوبی ، طب سوزنی ، سوراخ کردن گوش ، ختنه ، تزریق و …


۵- انتقال در حین ارائه خدمات تشخیصی و درمانی  NosocomiaL:

انتقال ویروس از طریق ابزارهای آلوده در دندانپزشکی ، جراحی، دیالیز، اندوسکوپی و سایر اقدامات تشخیصی و درمانی صورت می گیرد. احتمال ایجاد Seroconversion  بدنبال حوادث شغلی نظیر فرو رفتن سوزن در مورد هپاتیت B و e آنتی ژن مثبت ۳۷ تا ۶۲ درصد ذکر شده است در حالیکه این رقم در مورد هپاتیت ۸/۱% C است. احتمال انتقال HCV در حین ارائه خدمات بهداشتی درمانی از طریق تماسهای مخاطی بسیار نادر است.

۶- سایر راه های انتقال:

در مورد ویروس هپاتیت B بعلت مقاومت بالا، ویروس می تواند ۷ تا ۱۰ روز بر روی سطوح باقی بماند و باعث انتقال آلودگی شود لذا وسایل مشترک مثل مسواک ، شیشه شیر بچه ، اسباب بازی، ظروف غذاخوری ، قیچی و غیره می توانند در انتقال نقش داشته باشند. در صد زیای از فرزندان مادران HBsAg مثبت که در طی حاملگی و زایمان آلوده نشده اند بعلت تماس های نزدیک با مادر یا خواهر و برادرهای آلوده طی ماهها یا سالهای اول زندگی ، آلودگی را کسب خواهند نمود ( Horizontal ) . در مورد هپاتیت C حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد موارد عفونت خود بخود فروکش خواهد کرد ولی در ۸۰% موارد آلودگی بصورت مزمن در بدن باقی خواهد ماند.

 تظاهرات بالینی:

ابتلا به ویروس هپاتیت B و C می تواند منجر به عفونتهای حاد و یا مزمن شود در مورد هپاتیت B تقریبا ۷۰% موارد آلودگی بصورت بدون علامت یا بدون یرقان است و در ۳۰% موارد علائم بالینی مشخصه هپاتیت حاد دیده می شود نحوه تظاهر بیماری با سن آلودگی ارتباط تنگاتنگ دارد بطوریکه آلودگی در دوره نوزادی ۹۰% منجر به عفونت مزمن خواهد شد در حالیکه پس از بلوغ تنها ۱۵ تا ۱۰ درصد موارد دچار عقونت مزمن می شوند و اغلب موارد خود بخود بهبود می یابند. احتمال بروز هپاتیت حاد و یرقان در هپاتیت C حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد می باشد و اغلب موارد آلودگی ( ۸۰% ) منجر به عفونت مزمن می شود.

 هپاتیت حاد:

هپاتیت حاد ویروسی بیماری است با شروع مشخص علائم شامل زردی، ادرار تیره ، بی اشتهایی ، ضعف و خستگی بیش از اندازه و حساسیت ربع فوقانی شکم، علائم بیولوژیک شامل افزایش اوروبیلینیوژن ادرار  افزایش آنزیمهای کبدی ALT و AST به بیش از ۵/۲ برابر طبیعی است. معمولا یک دوره علائم اولیه سرما خوردگی ، تب ، درد شکم ، تهوع ، استفراغ و گاهی بثورات جلدی و درد و التهاب مفاصل دیده می شود. در هپاتیت حاد بسته به نوع ویروس معمولا زردی در عرض ۱-۳ ماه بعد از بیماری از بین می رود ولی در برخی از موارد خستگی طولانی حتی بعد از طبیعی شدن آنزیمهای کبدی وجود دارد. افزایش آنزیمها در اواخر دوران نهفتگی آغاز می شود و در اوایل دوره زردی  به حداکثر می رسد. در طی دوره نقاهت سطح آنزیمها پایین می افتد و در عرض ۱-۴ ماه طبیعی می شود در صورتیکه تغییرات آنزیمی بیش ۶ ماه ادامه پیدا کند نشانه پیشرفت به سمت هپاتیت مزمن می باشد. افزایش بیلیروبین مستقیم و غیر مستقیم هر دو وجود دارد و در فرمهای بدون زردی ممکن است بیلیروبین طبیعی باشد. مهمترین شاخص هپاتیت ویروسی افزایش شدید آمینوترانسفرازهای سرم ( AST و  ALT ) که معمولا به اندازه ۵-۱۰ برابر زمان طبیعی میرسد.

 هپاتیت مزمن:

اغلب بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن B بدون علامت هستند مگر اینکه به سمت سی روز پیشرفت داشته باشند در اکثر موارد علائم بسیار غیر اختصاصی است ، از جمله خستگی زودرس مشاهده می‌شود. گاهی اوقات تشدید بیماری در عفونت های مزمن خود را بصورت هپاتیت حاد جلوه می‌دهد. معاینه بالینی اغلب طبیعی است و گاهی علائم بیماری مزمن کبدی ، یرقان ، طحال بزرگ ، تجمع مایع در شکم ، ورم اندامها و اختلال هشیاری در بیماران مبتلا به سیروز کبدی مشاهده می‌شود. پیشرفت به سمت سیروز با علائم کاهش شمارش تمام رده‌های سلولی در آزمایش کامل خون ، کاهش ساخت آلبومین ، طولانی شدن زمان پروتروبین و افزایش بیلیروبین همراه است.تظاهرات خارج کبدی: در اثر واکنش‌های سیستم ایمنی علائم خارج کبدی در مفاصل ، کلیه ها ، پوست و … اتفاق می‌افتد.  یکی از شایعترین این درگیریها بیماری سرمی بصورت بثورات جلدی و تورم مفصل در مرحله پیش از بروز زردی در هپاتیت حاد است.

 تشخیص سرولوژیک:

آلودگی به ویروس هپاتیت B با ظهور HBsAg مشخص می شود برای تشخیص هپاتیت حاد B وجود علائم بالینی و افزایش ترانس آمینازها بعلاوه وجود Anti HBcIgM لازم است در مرحله Window که HBcAb منفی شده و HbsAb هنوز به سطح قابل اندازه گیری نرسیده است، اندازه گیری Anti HBcIgM کمک کننده می باشد. ظهور HBsAb نشانه ایمنی به ویروس هپاتیت خواهد بود که ممکن است بطور طبیعی یا در اثر تزریق واکسن اتفاق افتاده باشد. در افرادیکه HBsAb به همراه HBcAb وجود دارد تماس با ویروس در گذشته افتاق افتاده و مصونیت طبیعی ایجاد شده است. HBeAg نشانه فعالیت ویروس و آلودگی زایی بالاست ولی در صورت منفی شدن HBeAg هنوز هم احتمال انتقال وجود دارد. برای تشخیص هپاتیت مزمن B باید HBsAg بمدت ۶ ماه در خون وجود داشته باشد. برای تعیین میزان تکثیر و فعالیت ویروس باید از تستهای HBV DNA و HBeAg استفاده کرد. در کسانیکه HBeAg منفی و آنزیمهای کبدی طبیعی دارند تست اضافی دیگری لازم نیست در غیر این صورت بیمار باید به مراکز تخصصی ارجاع داده شود. در مورد HCV ارزانترین و در دسترس ترین آزمایش که بطور اولیه برای بیمار انجام می شود سنجش HCV-Ab به روش الیزا است.

 یکی از انواع حساس الیزا در حال حاضر ELT-2 می باشد که میزان حساسیت آن در گروه های در معرض خطر نظیر معتادین تزریقی ۹۰ تا ۹۵ درصد است ولی در افراد بدون زمینه لذا تست مثبت الیزا در افراد بدون زمینه باید با Recombinant (RIBA) Immunoblot تکمیل شود. باید دقت داشت که در فاز حاد عفونت HVC سطح آنتی بادیها هنوز به حد قابل اندازه گیری نرسیده لذا ELisa و یا RIBA منفی در این دوره رد کننده عفونت نیست و در افرادی که احتمال قوی آلودگی وجود دارد تست باید تکرار شود.

 مشاوره :

برای افراد آلوده به ویروس باید مشاوره کامل شامل موارد ذیل انجام گردد:

 منشاء احتمالی آلودگی  

 سیر طبیعی بیماری

 علائم احتمالی  

 توصیه‌های لازم برای پیشگیری از انتقال به سایرین

 موارد مربوط به تصحیح عادات زندگی شامل ترک اعتیاد و مصرف الکل ، قطع سیگار و رژیم غذایی سالم خودداری از اهداء خون و اعضاء ، پرهیز از استفاده مشترک وسایل شخصی و تزریقات و عدم مصرف دارو اعم از شیمیایی یا گیاهی بدون نظر پزشک معالج آگاهی دادن به افراد ارائه دهنده خدمات پزشکی و دندانپزشکی در مورد آلودگی

 داشتن رفتار جنسی مطمئن  

 پاک کردن هر گونه لکه خون خود با محلول خانگی بلیچ و دستمال کاغذی

 ترغیب و آموزش خانواده برای چک آپ و دریافت آموزش‌ها و خدمات پیشگیری مرتبط  

 پوشاندن زخم ها و جراحات

 قرار دادن دستمال یا البسه آلوده به خون در کیسه پلاستیک قبل از دور انداختن  

 دادن آگاهی در مورد راه‌های عدم انتقال شامل: عطسه ، سرفه ، در آغوش کشیدن ،   آب ، غذا و تماسهای معمول روزانه

 
نکته: بیمار نباید از فعالیتها و شرکت در محل‌های اجتماعی شامل کار ، مدرسه ، بازی و … خارج شود یا کنار گذاشته شود.


 سیاست های اجرایی مبارزه با هپاتیت در ایران:
برقراری نظام مراقبت روتین و پایگاهی, واکسیناسیون کلیه نوزادان و گروه‌های در معرض خطر شامل: دانشجویان گروه پزشکی ، جراحان ، پزشکان ، پرستاران ، ماماها ، دندانپزشکان ، کمک دندانپزشکان ، بیماران تحت دیالیز ، کارشناسان و تکنسین‌های آزمایشگاهی تشخیص طبی ، پرسنل مؤسسات نگهداری کودکان عقب افتاده و خانه سالمندان ، دریافت کنندگان محصولات خونی و خانواده فرد مبتلا, حفظ و پایش سلامت خون؛ نظارت منظم بر رعایت اصول ایمنی و احتیاطات استاندارد در بخش های بهداشتی درمانی شامل دیالیز ، دندانپزشکی ، تزریقات و …

نظارت منظم بر رعایت سایر اصول ایمنی در آرایشگاه‌ها و درمانگاه‌های طب سنتی

 آموزش همگانی گروه‌های هدف شامل: افراد آلوده و خانواده فرد ، افراد در معرض خطر و توده مردم

 آموزش کلیه نیروهای بهداشتی درمانی در تمام سطوح در مورد مسائل مرتبط شامل:

 آموزش کلیه نیروهای بهداشتی درمانی در تمام سطوح در مورد مسائل مرتبط شامل: راه های سرایت ، روش‌های پیشگیری و اصول احتیاطات استاندارد ، چگونگی دفع وسائل تیز و زباله‌های بیمارستانی و عفونی ، روش های ضد عفونی و  نیز تشخیص و اداره کردن بیمار مبتلا به هپاتیت و معرفی به هنگام به متخصص جهت درمان

 بررسی کلیه موارد هپاتیت حاد B و C و بازرسی و نظارت بر محل احتمالی اکتساب عفونت

 کشف بهنگام موارد همه‌گیری و کنترل منشاء  استراتژی مفیدی که در امر کنترل بیماریهای منتقله از طریق خون شناخته شده ، اجرای برنامه کاهش آسیب Harm Reduction در زندان‌هاست که در حال حاضر این طرح در سازمان زندان‌ها در حال بررسی است.
برای ارزیابی میزان تاثیر برنامه ها اجزاء زیر باید پایش شوند:

 پوشش واکسن   HBV3در نوزادان

 پوشش واکسن HBV3  در گروه‌های در معرض خطر بخصوص پرسنل درمانی 

 کاهش میزان بروز موارد هپاتیت حاد 

  انجام مطالعات مقطی دوره‌ای تحت نظر مرکز مدیریت بیماریها و کمیته کشور

هپاتیت C:

راه انتقال این نوع ویروس به وسیله تزریق است. این بیماری غالبا در گیرندگان خون و فراورده های خونی و معتادان تزریقی بروز می کند. البته در کشور ما انتقال این نوع از هپاتیت از طریق فراورده های خونی بسیار کم شده است زیرا کنترل می شوند. پیشگیری از این نوع از هپاتیت این است که معتادان تزریقی یا اعتیاد خود را ترک کنند و یا از روش دیگری برای استفاده از مواد مخدر استفاده کنند. قانونمندی و عدم تجاوز به حریم خانواده و فعالیتهای جنسی سالم نیز از راههای پیشگیری است

هپاتیت D:

فقط در بیمارانی که به صورت طولانی ناقل ویروس هپاتیت B هستند بروز می کند. علائم این بیماری مشابه سایر هپاتیت های ویروسی است؛ با این تفاوت که سیر شدیدی دارد و گاهی سبب تخریب کامل کبد و مرگ می شود.

از آنجایی که در قرن حاضر ایدز و هپاتیت B دو بیماری لاعلاج هستند باید به آنها توجه بیشتری کرد. زیرا ویروس ایدز در خارج از بدن تنها ۳۰ ثانیه زنده می ماند اما ویروس هپاتیت Bدر خارج از بدن ۲ الی ۳ ساعت زنده است. از این رو احتمال آلودگی به این ویروس بیشتر خواهد بود. اما نکته مهم اینجاست که اگر درمانی برای این دو بیماری نیست اما برای بیماری هپاتیت B واکسنهایی در سه نوبت وجود دارد که انسان را از این بیماری خطرناک مصون می سازد.


سوالت رایج و مهم در مورد هپاتیت:

چه درمانی برای معالجه بیماری بکار می‏رود؟
پزشک ممکن است برای شما اینترفرون الفا تجویز کند که داروی ایمن و مؤثری برای درمان هپاتیت مزمن B و C در بیماران با بیماری کبدی جبران شده می‏باشد. شروع درمان با اینترفرون‏الفا می‏تواند باعث تأخیر در پیشرفت بیماری شود.نمی‏توان پیشگویی کرد که چه وقت بیماری پیشرفت خواهد کرد. هر چقدر شما سریعتر درمان را شروع کنید شانس بیشتری برای جلوگیری از عوارض جدی بیماری دارید. به منظور بهره‏مندی کامل از درمان با اینترفرون‏الفا شما باید دستورات پزشکتان را پیگیری کنید و درمان را به همان مدتی که او برایتان تحویز کرده است ادامه دهید.

به امید جامعه سالمتر برای فرزندانمان و سلامتی و شفای همه بیماران

References

1. j.E  Berk ( chief editor ): Bokus, Gastroenterology . 4 thed . W.B Saunders Co, 1985
2. J.L.  Brown et al : the Hepatitis B Virus in Virus infections of Gut & Liver . Baill . Clin . gatroent , 4 : 721 , 1990
3. M.M Van Ness V S.J Chobanian : Manual of Clinical problems in Gastroenterology . 2 th ed .Little X Brown co , 1994
4. B.J. Mcmahon etal : Frequency of Adverse
Reactions to Hepatitis B Vaccine in 43618 persons .
Am . J . Med , 92 : 254 , 1992

سلامت قلبتان را تضمین کنید

با رعایت برخی نکات ساده و رعایت رژیم غذایی سالم می‌توانید سلامت قلب خود را تضمین کنید.سیگار کشیدن، چاقی، کلسترول بالا، فشار خون و دیابت از عوامل خطرسازی است که احتمال بروز بیماری‌های قلبی را تا حد زیادی افزایش می‌دهد ولی با کنترل این موارد به ویژه از طریق اعمال تغییر در رژیم غذایی می‌توان تا حد قابل ملاحظه‌ای آنها را کاهش داد.

 
-کاکائوی تلخ: ‌مصرف کاکائو در قالب نوشیدنی داغ یا کاکائوی تلخ تأثیر زیادی روی سلامت قلب و عروق دارد. ‌فواید کاکائوی تلخ مربوط به ترکیبات ضدالتهابی آن از قبیل پلی‌فنول‌‌ها و فلاوونوئیدهاست که از سلامت قلب محافظت می‌کند. سالم‌ترین کاکائو تقریبا 74 درصد یا بیشتر کاکائوی جامد دارد، بنابراین برای این‌که از فواید آن بهره‌مند شوید کاکائوی تلخ زیر 60 درصد ‌ نخرید. 

-لوبیای سویا: غلاف‌های لوبیای سویای خوراکی به‌دلیل غنی بودن از منیزیم، فولات و پتاسیم بسیار مفید است. این ترکیبات به کاهش فشار خون بالا و حفظ سلامت قلب کمک می‌کند. فیبر به‌طور کلی، با بالا بردن توانایی بدن در تولید گیرنده‌های LDL، به کاهش چربی خون کمک می‌کند. با هر هفت گرم فیبری که فرد مصرف می‌کند، خطر بروز بیماری قلبی به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد.
 
-چای قرمز:افرادی که در موقعیت‌های استرس‌زا قرار می‌گیرند میزان التهاب بیشتری در بدن خود دارند و التهاب نیز مستقیما با چاقی و بیماری‌هایی چون دیابت، بیماری قلبی و سرطان در ارتباط است. با بالا رفتن میزان استرس، هورمون استرس به نام ‌کورتیزول‌ ترشح می‌شود که به ‌هورمون چاقی شکمی‌ نیز معروف است و می‌تواند لیپیدها را از جریان خون بیرون کشیده و آنها را در سلول‌های چربی ذخیره کند. چیزی که چای روبیوس را به یک نوشیدنی مفید تبدیل کرده، فلاوونوئید منحصر به فردی موسوم به «آسپالاتین» است که توانایی کاهش هورمون استرس را در بدن دارد و نقش آن شروع حالت گرسنگی و ذخیره چربی است که سلامت قلب را به دنبال دارد.  نوشیدن یک فنجان چای روبیوس ساعت 9 شب علاوه بر این که آب شدن چربی‌های اضافی بدن را تسریع می‌کند، خواب آرام و عمیقی هم برایتان به ارمغان می‌آورد و به خوبی می‌تواند انقلابی در برنامه کاهش وزن داشته باشد.
 
-گوجه‌فرنگی:گوجه‌فرنگی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ لیکوپن است که برخلاف بسیاری مواد دیگر، بعد از پختن مواد مغذی آن چند برابر می‌شود. در این میان، مصرف گوجه‌فرنگی‌های اورگانیک مفیدتر بوده و پلی‌فنول‌ها و ویتامین C بیشتری دارند.
 
-گردو: این ماده مغذی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و اسیدهای چرب امگا3 است که می‌تواند تا حد قابل توجهی خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را کاهش دهد، لازم بذکر است که مصرف 28 گرم گردو‌ در هفته خطر بروز بیماری‌های قلبی را تا 40 درصد کاهش می‌دهد.

تأثیر خواب پس از سحر بر سلامت روزه‌داران

خواب بعد از سحر ؛آری یا خیر؟

خواب و استراحت یکی از نیازهای اساسی و فیزیولوژیک انسان است. خواب فرآیندی است که مغز برای عملکرد مناسب به آن نیاز دارد.پس این روند باید کامل شود تا تاثیر لازم را برای بدن داشته باشدروزه داران  سعی کنند پس از خوردن سحری ساعاتی را استراحت کنند تا نیاز ضروری خواب جبران شود و روز خوبی را شروع کننددرماه مبارک رمضان برنامه خواب افراد تغییر می کند و اگر کمبود خواب افراد جبران نشود در طول روز همراه با خستگی و کسالت مواجه خواهند شد.خواب خوب و با کیفیت در ماه رمضان آن هم با برنامه ریزی مناسب و اصولی انسان را از مزایای معنوی در این ماه بهره مند خواهد کرد.روزه داران سعی کنند با برنامه ریزی برای ایام ماه مبارک رمضان تاثیرات بی خوابی و کم خوابی را به حداقل برسانند و باید برنامه مناسبی برای خواب خود در این ایام در نظر بگیرندافرادی معمولا شب ها دیرتر می خوابند و صبح دیرتر بیدار شوند. اغلب این افراد هم سحر سخت بیدار می شوند و هم کمبود خواب دارند.

به افرادی که پس از سحری خوابشان نمی برد توصیه میشود  از حداقل روشنایی (نور لامپ در منزل) که کمک مناسبی برای بازگشت به خواب پس از ساعت سحرگاهی است استفاده نمایند، زیرا با کم کردن نور این امکان به بدن برای بازگشت به خواب داده می شود افراد بد خواب و کم خواب از نوشیدن چای و قهوه هنگام سحری پرهیز نمایند.کم کردن نور هنگام خواب مفید خواهد بود زیرا نور مانع از ورود مغز به مرحله خواب می شود، حتی اگر برخی از افراد عادت به استفاده از چراغ خواب دارند، باید نور آن بسیار کم باشدبرای شب های احیای ماه مبارک، روزه داران عصر آن روز خوب بخوابند تا بتوانند شب بیدار باشند. علاوه براین می توان برای بیدار ماندن از موادی مانند قهوه و چای استفاده کرد.

عوامل تاثیر گذار در امر خود- مراقبتی

خودمراقبتی

خود- مراقبتی یعنی چه؟ خود- مراقبتی عبارت است از مراقبت فرد از خویش در جهت سلامتی؛ از مسواک زدن دندان‌ها گرفته تا خوردن دارو به هنگام ابتلا به سرماخوردگی و یا انجام حرکات ورزشی در خانه.خود- مراقبتی می تواند به معنای ادامه فعالیت با انجام چیزهایی باشد که برای شما مهم است؛ مثل: باغبانی، دیدار دوستان و خویشان، رفتن به مسافرت، یا اشتغال به کار. به عبارتی، خود- مراقبتی یعنی توجه به آنچه توانایی و تمایل انجام آن را دارید، نه آنچه در توانتان نیست.چنانچه از حوزه های مرتبط با خود- مراقبتی آگاه باشید، خودتان تاکید بیشتری بر روی آنها داشته و می توانید به تدریج به این کار اقدام نمایید. بعلاوه با استفاده از ابزار آموزش خود- مراقبتی به دانش آموزان، می‌توان سبب افزایش سلامت آنان در حوزه های جسمی، هیجانی و عاطفی، روحی، ارتباطی، و کار/ مدرسه در حال حاضر و آینده شد.پرداختن به ورزش و فعالیت از اهداف مورد نظر در این حوزه است که منجر به حفظ سلامت جسمی، کاهش استرس، بالا رفتن میزان آرامش و خونسردی، و مدیریت برخی موقعیت های عاطفی چالش برانگیز (از جمله موقعیت های کاری) در زندگی افراد می گردد.

بهبود روابط و افزایش شبکه‌های اجتماعی از عوامل تاثیر گذار دیگر در امر خود- مراقبتی است.توجه به تغذیه افراد یکی دیگر از شیوه‌های مهم حفظ و ارتقاء سلامت جسمی افراد جامعه می باشد. با گنجاندن این بخش در مراکز مشاوره بهداشت عمومی می توان به ارزیابی و بهبود عادات غذایی خانواده‌ها پرداخته و توصیه هایی دررابطه با هرم غذایی و نمونه های مناسب تغذیه و پیگیری آنها در خانواده‌ها پرداخت.شریل ریچاردسون در کتاب خود تحت عنوان «هنر مراقبت از خود» می نویسد: «طی سالها تجربه طولانی کار سخت با مردان و زنان دیگر، دریافتم که وقتی با تامل و دقت بیشتری از خود مراقبت می کنیم، طبیعتا شیوه های موثرتر و بهتری در جهت سلامت خانواده، دوستان، و دنیای اطراف خود در پیش خواهیم گرفت.»

سه مولفه اصلی مراقبت یا به عبارت دیگر کمک به خود عبارتند از: خود- مراقبتی جسمی، عاطفی/هیجانی، روحی یا معنوی. از نظر جسمی، خیلی ساده می توان با انجام چند حرکت ورزشی، کششی، پیاده روی و یا حتی رقصیدن به خود کمک کرد. داشتن تغذیه مناسب نیزکار سختی نیست؛ فقط کافی است برای خود آشپزی کنید؛ برای خودتان وقت بگذارید نه آنکه ساده ترین و سریعترین چیزی که از دستتان برمیاید را بخورید تا فقط خود را سیر کرده باشید. از رنگ های روشن استفاده کنید و به هنگام بیماری به پزشک مراجعه کنید.

از نظر عاطفی و هیجانی ساده‌ترین راه آن است که با خود مهربان باشید و خودتان را ببخشید. بعد از هر سه بار گفتن «من باید»، به خود بگویید «نه» دیگر بس است. از خود انتظارات منطقی داشته باشید. این بدین معنا نیست که انگیزه نداشته باشید و سخت کار نکنید. نکته اینجاست که کار کردن باید ما را قوی کند، نه شکننده. برای نیازهای خود محدودیت قایل شوید. افرادی را برای معاشرت انتخاب کنید که بتوانید با آنها بخندید، پیتزا بخورید، در مواقع بحرانی بتوانید با آنها جدی صحبت کنید.دوستانی را انتخاب کنید که به شما احترام می گذارند و از شما انتظار ندارند که هر کاری را انجام دهید تا رابطه دوستی‌تان خدشه دار نشود. زمانی را برای تفریح خود اختصاص دهید، دوستانی برای تقسیم این لحظات برای خود داشته باشید و گاهی نیز از تنهایی خود لذت ببرید. اگر ایده‌ای در این زمینه به ذهن تان نمی رسد، به چیزهایی که در بچگی دوست داشتید و مدتهاست آنها را فراموش کرده اید فکر کنید. مثلا نقاشی، طراحی، و یا حتی می‌توانید میخ و چکش را بردارید و چیزی بسازید.

و دست آخر، به روح و روان خود توجه کنید. هرآنچه شما را از نظر روحی و معنوی ارضا می کند؛ نماز، مراقبه، توجه به خویش و هرآنچه به روح و باور شما ارتباط پیدا می کند را انجام دهید. افراد همفکر خویش را پیدا کنید، درباره خود فکر کنید و ارزش ها و اولویت های خود را بشناسید، کتاب هایی در این رابطه بخوانید و با دیگران درباره آن به بحث و گفتگو بنشینید تا خود و دنیای درونتان را عمیق تر دریابید. تا آنجا که از دستتان برمی‌آید به دیگران کمک کنید.هرگاه احساس کردید از زندگی خسته شده اید، به این بیندیشید که چه وقت، کجا، چرا و چگونه این اتفاق افتاده است؟ همانجاست که باید به این موضوع فکر کنید که چگونه می توانید از خود مراقبت کنید. برای آنکه بهتر بتوانید به این امر واقف شوید به این سوال کلیدی پاسخ دهید:

بیشترین حقی که در حال برای خود قایل هستم چیست؟
چه حقی را کمتر برای خود قایلم؟
در حال حاضر چه چیزی می خواهم؟
به چه دلیل آن را می خواهم؟
چه چیزی یا چه کسی باعث شده تا نسبت به زندگی بی میل شوم و دلیل آن را چه می بینم؟
بیشتر از همه چه چیزی مرا رنج می دهد؟
در پاسخ به خود نگویید: «احساس می کنم از زندگی خسته شده ام زیرا هیچ زمانی برای خودم ندارم.» به سوالات دقیق تر پاسخ دهید. مثلا بگویید: «احساس می کنم دست تنها هستم، زمانی که بی وقفه برای همسر و فرزندانم صرف می‌کنم، به من اجازه انجام هیچ کاری مثل خواندن رمان، خوردن نهار با دوستانم یا حتی یک دوش گرفتن ساده را نمی دهد.»

گاهی برخی از ما باورهای غلطی در این باره داریم که سبب می شود به خود بی توجهی کنیم. مثلا گاهی توجه به خود را خودخواهی می پنداریم. یادمان باشد اول باید دم دست خودمان باشیم تا بتوانیم به دیگران کمک کنیم. وقتی به دیگران زیاد توجه می کنیم و در واقع به آنها فرصت انجام کارهای خودشان را نمی دهیم، به آنها این فرصت را نیز نمی دهیم تا یاد بگیرند چگونه از خود مراقبت کنند.

باور غلط دیگری که غالبا می شنویم این است: «اصلا وقت نمی کنم به خودم توجه کنم!» یک فرد بالغ به خوبی می داند که پس از انجام یکسری فعالیت ها حتما باید زمانی را به شارژ نمودن باتری خویش اختصاص دهد. کارشناسان مدیریت زمان و برنامه ریزی زندگی، همیشه توصیه می کنند که خود- مراقبتی باید بخشی از برنامه زندگی شما باشد، درست مثل سایر برنامه های کلاسی یا کاری.باور غلط دیگر هنگامی پیش میاید که تصور می کنیم وقتی بقیه خواب هستند، بهترین زمان برای دیدن فیلم، خوردن چیپس و خوش گذرانی است. اما با این عادت های شبانه تنها ناراحتی معده، کمخوابی، اضافه وزن، خواب ماندن صبح، و احساس کسالت و بی نشاطی روز بعد نصمیبمان می شود.«مگر می توان به تنهایی این کار را انجام داد؟» این هم یک باور غلط دیگر است. گرچه این کار به صورت گروهی نتیجه بهتری دارد اما گاهی برخی کارها باید به تنهایی انجام گیرند.